Badania Rosenberga i Jonesa

Badania Rosenberga i Jonesa to jedynie przykład wielu eks-perymentów prowadzonych nad ukrytymi teoriami osobowości. Powstaje pytanie, jaka jest wartość naukowa tego rodzaju badań? Chciałbym od razu stwierdzić, że bardzo sceptycznie odnoszę się do koncepcji ukrytych teorii osobowości. Jako metodolog nie mogę zrozumieć, co wspólnego ma teoria nau- 376 kowa z prywatną wiedzą jednostki o zachowaniu i osobowości

Read more »

Szczerość versus samooakceptacja

Szczerość jest jednym z czynników, które wpływają na stosunek do innych ludzi. Tymi „innymi ludźmi” były z reguły osoby znajome, takie jak matka, nauczyciel, kolega czy eksperymentator. Trzeba stwierdzić, że większość psychologów ograniczyła się do obliczenia korelacji między samoakceptacją a akceptacją bliźnich. Dane korelacyjne, mimo iż są potrzebne w nauce, dostarczają ograniczoną liczbę informacji (por. rozdział 9.). Wskazują one na związek między zmiennymi, a nie na zależności przyczynowe i funkcjonalne. Na ich podstawie niełatwo jest określić kierunek zależności, niełatwo jest wskazać proces regulujący i proces regulowany. Mimo tych trudności postaram się zinterpretować te dane w świetle hipotezy Ro- gersa.

Read more »

Różne formy samooceny

Dystraktory te są istotnym hamulcem w procesie samopoznania. Nie ma jednak żadnych powodów do przypuszczenia, że uniemożliwiają one zdobycie wiedzy o swojej osobie. Trójczłonowa wiedza o samym sofcie. Samowiedza zgromadzona w procesie samopoznania stanowi pewną całość zakodowaną w strukturach poznawczych. Dzięki metodom dekompozycji można w niej wyróżnić określone składniki elementarne 428 i złożone. Omówiłem je dokładniej w rozdziale 3. W tym rozdziale ograniczę się do przypomnienia najważniejszych z nich.

Read more »

Między interesem własnym a samodestrukcją

Racjonalność subiektywna. Obraz samego siebie, który tworzy człowiek hubrystyczny, -jest nieadekwatny i dogmatyczny. Jedynie dzięki stosowaniu różnorodnych zabiegów totalitarnych można go obronić przed dezintegracją i rozkładem. Obraz ten nie ma w zasadzie własnego oryginału. Nierealistyczne samooceny, dotyczące czynów sprawczych, cech charakteru i zdolności intelektualnych, nie opisują trafnie realnego człowieka, który posiada różnorodne zalety i skazy, którego biografia składa się z sukcesów i niepowodzeń. Obraz „ja” jest zatem niezgodny z prawdziwą osobą. W pewnym sensie przypomina on szatę królewską na podrzędnym aktorze. Powstaje paradoksalna sytuacja psychologiczna i epistemologiczna: portret hubrystyczny, który – podobnie jak cała wiedza jednostki – stanowi element osobowości, jest jednocześnie całkowicie z nią sprzeczny. Portret osoby nie przedstawia osoby.

Read more »

Hipoteza człowieka sprawcy

Konfiguracja przyczyn utrudnia jednoznaczne wyjaśnienie zachowania. Często wyjaśnienie to ma charakter probabilistyczny (por. Azjen i Fishbein, 1975) nierzadko ludzie popełniają wyraźne pomyłki, formułują zbyt pochopne wnioski. Powszechne przekonanie, że Samarytanin ze Starego Testamentu był człowiekiem dobrym, a lewita – człowiekiem złym (atrybucja wewnętrzna), nie musi być prawdziwe. Nie można wykluczyć, że zachowywali się oni tak pod wpływem okolicz-ności (atrybucja zewnętrzna).

Read more »

Podobieństwo a atrakcyjność interpersonalna

Minęło już przeszło pięćdziesiąt lat od chwili, gdy psychologowie oraz socjologowie sformułowali pogląd, że człowiek bardziej lubi i szanuje ludzi podobnych do siebie niż ludzi niepodobnych. Prawdopodobnie pierwszym badaczem, który dostrzegł funkcjonalny związek między podobieństwem osób a ich atrakcyjnością interpersonalną, był E. G. Flemming (1932). Problem ten stał się w późniejszych latach przedmio-tem wielu badań empirycznych i rozważań teoretycznych. W naszym kraju interesował się nim J. Reykowski i jego współpracownicy. Obecnie wiedza na ten temat jest znaczna (por. Byrne, Griffitt, 1973 Karyłowski, 1975 Reykowski, 1979 Wylie, 1979).

Read more »

Struktura wiedzy hubrystycznej

Struktura wiedzy hubrystycznej. Jednostka koduje w pamięci trwałej wiedzę o swoich czynach sprawczych i o swojej osobowości. Wiedza ta będąca elementem struktur poznawczych., często nazywa się schematem „ja” lub reprezentacją poznawczą samego siebie. Składa się ona z sądów i przekonań, takich jak samoopis, samooceny i standardy osobiste. Sądy te są w pewien sposób ustrukturalizowane tworzą mniej lub bardziej spójną całość. Może to być całość zatomizowana, wiązkowa lub hierarchiczna.

Read more »

Ocenianie własnego rozwoju psychologicznego

Inny rodzaj kamuflażu zastosował J. Karyłowski (1975). Badając wpływ subiektywnego podobieństwa na chęć do podejmowania działań altruistycznych, poinformował uczennice, że będą współpracować z partnerkami z innej szkoły. Tymczasem partnerki te w ogóle nie istniały. Eksperymentator powiedział o nich jedynie po to, aby zweryfikować swoje hipotezy. Trzeba stwierdzić, że po skończeniu badań psychologowie z reguły ujawniają właściwy cel eksperymentu i omawiają jego procedurę. Lista zabiegów eksperymentalnych, którą przedstawiłem, nie jest pełna. Nie umieściłem na niej bodźców awersyjnych i karzących, stosowanych czasem w badaniach psychologicznych. Ale nawet te fragmentaryczne dane wskazują na złożoność problemów moralnych, które rodzą się we współczesnym laboratorium, i na ich wagę.

Read more »

Nieznajomość własnej osoby

Skutki negatywne. Trudno byłoby nazwać odkrywczym twierdzenie, że wszelkie ludzkie czyny – niezależnie od tego, czy są racjonalne – prowadzą zarówno do konsekwencji korzystnych, jak i do konsekwencji niekorzystnych. Często liczba tych ostatnich przewyższa liczbę tych pierwszych. Jeśli jednak mimo to człowiek podejmuje działania, to dlatego, że skutki negatywne często są mało widoczne i odroczone w cza-sie. Jednostka ich nie dostrzega.

Read more »

Samowiedza, a dystans psychologiczny

Jak wynika z prac S. M. Jourarda i R. Friedmana (1970) oraz wielu innych autorów, duże znaczenie w opisie samowiedzy mają takie zmienne, jak zmniejszenie dystansu psychologicznego między eksperymentatorem a osobą badaną, brak zagrożeń czy atmosfera szczerości w trakcie badań.

Read more »