Teoria atrybucji

Teoria atrybucji. W różnorodnych sytuacjach człowiek próbuje wyjaśnić zachowanie swoje i innych ludzi, próbuje poznać jego ukryte mechanizmy. Prawdopodobnie miał rację Cyceron, gdy powiedział, że „przyczyny zdarzeń interesują nas bardziej niż same zdarzenia”. Takie preferencje nie są przypadkowe. Dzięki poznaniu przyczyn działalności politycznej, pedagogicznej czy administracyjnej, jednostka zaczyna rozumieć świat zaczyna orientować się, jakie postępowanie jest racjonalne. Posłużę się prostym przykładem. Samarytanin ze Starego Testamentu zachował się opiekuńczo, a lewita nie przejawiał takich działań. Obserwując te fakty większość ludzi powie, że pierwszy z nich był spolegliwy i dobry, drugi zaś był złym człowiekiem. Takie wyjaśnienie – niezależnie od jego trafności – pozwala ludziom lepiej orientować się w społecznej rzeczywistości.

Read more »

Kognitywiści

Kognitywiści, podobnie jak wielu filozofów społecznych, zwracają uwagę na to, że wolność człowieka zależy nie tylko od stanu świata, ale również od stanu podmiotu, a szczególnie od zakresu jego wiedzy indywidualnej. Jeden z pionierów ko- gnitywizmu, U. Neisser (1976), pisze, że wolność spostrzegania

i wolność działania zależą od informacji o środowisku i o sobie, zakodowanej w strukturach poznawczych. Wiedza ta pozwala dostrzec, jakie możliwości wchodzą w grę. Jednocześnie dzięki niej podmiot może odrzucić alternatywy nierealne. Wiedza nie określa bezpośrednio wyboru, ale dostarcza przesłanek, na których się on opiera. Człowiek, który posiada bogatą i operacyjną wiedzę, nie poddaje się tak łatwo zewnętrznej kontroli i manipulacji.

Read more »

Człowiek hubrystyczny

Dwa rodzaje deformacji poznawczych. Zgodnie z wiedzą potoczną większość ludzi wychowanych w zachodniej kulturze tworzy sobie pozytywny obraz własnej osoby. Przecenia zalety i pomija wady swojego intelektu i charakteru. Idealizuje własne czyny. Uważa się za jednostkę nieprzeciętną. W krańcowych przypadkach brązowi własną osobowość. Tendencje te nasilają się wtedy, gdy panuje kult „ego” i dominują zachowania egoistyczne (por. Lasch, 1979). Wówczas to budowanie zniekształconego autoportretu staje się dość powszechne: człowiek, który zwraca się ku sobie, często oddala się od prawdy.

Read more »

Dylematy etyczne

Psycholog, socjolog czy psychiatra zajmujący się samowiedzą jednostki często stają wobec problemów etycznych, które z reguły są poważniejsze niż w innych dziedzinach badań empirycznych (por. Brzeziński, 1978 Kozielecki, 1979 Miller, 1972). Chcąc poznać samooceny i standardy osobiste, chcąc ujawnić intymne i prywatne informacje, uczeni uciekają się często do technik, procedur i trików, które budzą wątpliwości moralne

Read more »

Samowiedza a proces porozumiewania się

Proces porozumiewania się ludzi, zwany również – niezbyt zręcznie – „komunikacją interpersonalną”, jest chyba najpowszechniejszą formą kontaktów społecznych. Prywatne rozmowy, negocjacje polityczne, egzamin uniwersytecki, dyskusja naukowa – to nieliczne tylko przykłady tego procesu.

W trakcie porozumiewania się nadawca (lub grupa nadawców) przesyła komunikat do odbiorcy. Treścią tego komunikatu mogą być informacje o świecie zewnętrznym, o innych ludziach i wreszcie o samym sobie. Może on być przekazany w formie obrazowej, symbolicznej, semantycznej lub behawioralnej. Odbiorca dekoduje ten komunikat i następnie zwrotnie przesyła własne informacje. Role nadawcy oraz odbiorcy zmieniają się w kolejnych fazach rozmów, negocjacji ‚ czy dyskusji.

Read more »

Atrakcyjność interpersonalna

Drugim terminem wymagającym wyjaśnienia jest atrakcyjność interpersonalna lub międzyosobnicza (interpersonal atrac- tion). W tej pracy rozumiem go bardzo szeroko. Po pierwsze, przejawem atrakcyjności jest sympatia lub miłowanie innych ludzi, a więc wyrażanie wobec nich pozytywnych emocji. Po drugie, o atrakcyjności człowieka świadczy dążenie innych do współpracy i współdziałania z nim, angażowanie się w jego sprawy osobiste, wykonywanie czynności altruistycznych i opiekuńczych na jego rzecz. Te dwa rodzaje atrakcyjności między- osobniczej będą przedmiotem dalszych rozważań.

Read more »

Człowiek samowiedny

Koncepcja alternatywna. Człowiek hubrystyczny jest człowiekiem realnym zarówno przekazy historyczne, jak i literatura piękna oraz badania empiryczne wykazują, że wielu ludzi przypisuje sobie nieprzeciętną osobowość i nieprzeciętne dokonania, że broni nierealistycznego obrazu „ja” za pomocą, metod totalitarnych. Takie zachowanie odnosi się do różnych tradycji kulturowych i do różnych okresów historycznych, W poprzedniej części tego rozdziału przedstawiłem typ modal- ny człowieka hubrystycznego, pomijając jego wewnętrzne zróżnicowania.

Read more »

Zgodność i harmonia zewnętrzna i wewnętrzna

Trzecim członem samowiedzy jest „ja idealne”, składające się z sądów o standardach osobistych. Standardy te są pragnieniami, życzeniami i ideałami dotyczącymi pożądanych przez jednostkę stanów rzeczy. Standardy osobiste są różnorodne. Mogą one dotyczyć idealnego (optymalnego) stanu rzeczy lub dobrego stanu rzeczy, który odpowiada minimalnemu poziomowi aspiracji. Ich treść zależy od wielu czynników społecznych i kulturowych. Jednym z nich jest struktura rodziny. Read more »

Człowiek hubrystyczny

Człowiek hubrystyczny często nie uświadamia sobie tych skutków, nie zdaje sobie sprawy z tego, że jest sprawcą swojej samotności. Nie rozumie zależności między nierealistyczną samooceną a pasmem niepowodzeń osobistych. Kryzysy i katastrofy egzystencjalne. Autoportret człowieka hubrystycznego – podobnie jak wszelkie struktury zamknięte i dogmatyczne – jest odporny na fakty empiryczne. Człowiek ten nie wypracował sobie mechanizmów autokorekty, które pozwalałyby zmieniać wiedzę o sobie wraz ze zmianą własnej osobowości. Brak możliwości autokorekty – tak charakterystyczny dla systemów zamkniętych – powoduje stopniowy wzrost sprzeczności między obrazem osoby a osobą, będących źródłem kryzysów i katastrof egzystencjalnych (por. Greer, 1980).

Read more »

Uwagi końcowe psychologów i socjologów

Stosunki międzyludzkie są regulowane przez wiele czynników. Jednym z nich jest samowiedza jednostki. W rozdziale tym ograniczyłem się do przedstawienia trzech głównych zależności dotyczących tego tematu. Po pierwsze, wykazałem, że w procesie formułowania sądów o innych ludziach obraz własnej osoby pełni zarówno rolę wzorca pozytywnego, jak i wzorca kontrastowego. Ten ostatni ma dużo większe znaczenie. Po drugie, udokumentowałem hipotezę Rogersa, zgodnie z którą samoakceptacja wpływa na pozytywny stosunek do innych osób. Zwróciłem uwagę na implikacje filozoficzne i moralne tej hipotezy. Po trzecie, omówiłem zależności między podobieństwem subiektywnym a atrakcyjnością innych ludzi. Chociaż najczęściej człowiek darzy większą sympatią ludzi podobnych do siebie, to jednak w pewnych okolicznościach wyżej ceni osoby różniące się od niego kieruje się więc zasadą komplementarności.

Read more »