Między interesem własnym a samodestrukcją

Racjonalność subiektywna. Obraz samego siebie, który tworzy człowiek hubrystyczny, -jest nieadekwatny i dogmatyczny. Jedynie dzięki stosowaniu różnorodnych zabiegów totalitarnych można go obronić przed dezintegracją i rozkładem. Obraz ten nie ma w zasadzie własnego oryginału. Nierealistyczne samooceny, dotyczące czynów sprawczych, cech charakteru i zdolności intelektualnych, nie opisują trafnie realnego człowieka, który posiada różnorodne zalety i skazy, którego biografia składa się z sukcesów i niepowodzeń. Obraz „ja” jest zatem niezgodny z prawdziwą osobą. W pewnym sensie przypomina on szatę królewską na podrzędnym aktorze. Powstaje paradoksalna sytuacja psychologiczna i epistemologiczna: portret hubrystyczny, który – podobnie jak cała wiedza jednostki – stanowi element osobowości, jest jednocześnie całkowicie z nią sprzeczny. Portret osoby nie przedstawia osoby.

Czy budowanie takiego portretu jest czynnością racjonalną? Odpowiedź na to pytanie zależy od przyjętych kryteriów i standardów oceny. Z punktu widzenia rygorów naukowych zachowanie człowieka hubrystycznego jest pozbawione sensu. Blokowanie i rewizja informacji uniemożliwiają weryfikację oraz falsyfikację sądów o własnej osobie, uniemożliwiają po- 417

znanie prawdy. Takie postępowanie należy więc uznać za irracjonalne. Nie jest to jedyny punkt widzenia. Coraz więcej uczonych zwraca uwagę na to, że oceniając sensowność czynów jednostki należy uwzględniać czynniki subiektywne, a przede wszystkim jej interes własny, aspiracje i możliwości przetwarzania informacji. Dopiero po zbadaniu tych osobliwości można zasadnie stwierdzić, czy tworzenie i obrona obrazu hubrystycznego „ja” są racjonalne. Przyjęcie tego punktu widzenia prowadzi do pojęcia racjonalności subiektywnej (racjonalności ograniczonej). Ta ostatnia kategoria jest szczególnie ważna w badaniach psychologicznych i antropologicznych, dlatego też ją przyjmuję.

Człowiek hubrystyczny tworzy sobie obraz samego siebie po to, aby służył on jego interesom, takim jak samoakceptacja i poczucie tożsamości, aby nadać sens swojemu życiu. Takie postępowanie wywołuje jednocześnie różnorodne skutki uboczne, które są niekorzystne i lękotwórcze. W niesprzyjających okolicznościach hubrystyczne „ja” może być źródłem kryzysów i katastrof psychicznych, może prowadzić do autodestruk- cji. Wówczas to człowiek hubrystyczny dzieli losy bohaterów greckich tragedii: ponosi osobistą klęskę.

You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.

Leave a Reply